Bursa Toprak Sözlüğü
Tapuda ve pazarlıkta geçen her terim, halk diliyle. Kısa cevap ilkesiyle yazıldı: her tanım tek nefeste okunur. Terimi bilmek en iyi korumadır, bu sözlük, dolandırıcının en sevmediği sayfadır.
ADA / PARSEL →
Tapunun adresi: ada, çevresi yollarla sınırlı toprak bloğu; parsel, o blok içindeki tek mülk.
TAPU VASFI →
Tapuda yazan resmî nitelik: tarla, zeytinlik, arsa, bahçe… Ne yapabileceğini fotoğraf değil, vasıf belirler.
HİSSELİ TAPU →
Tapuda birden çok ortak; senin payın metrekare değil orandır.
MÜSTAKİL TAPU →
Tek sahipli tapu.
İMAR DURUMU →
Belediyenin o parsel için verdiği yazılı hüküm: ne yapılabilir, kaç kat, hangi çekme mesafesiyle.
İMAR PLANI / ASKI →
Planlar değişmeden önce 30 gün askıya çıkar, resmî ilandır.
EMSAL (RAYİÇ) →
Yakın çevrede gerçekten satılmış benzer parsellerin fiyatı.
KAKS / EMSAL KATSAYISI →
Arsana toplam kaç m² inşaat yapılabileceğinin katsayısı.
TAKS →
Binanın zemine oturabileceği azami alan oranı.
ÇAP (PLAN ÖRNEĞİ) →
Parselin ölçülü krokisi: sınırlar, cephe, komşuluk.
ŞERH →
Tapu kaydına düşülmüş uyarı notu: haciz, ihtiyati tedbir, satış vaadi… Şerhli tapu, hikâyesi olan tapudur; hikâyeyi almadan önce dinle.
İPOTEK →
Parselin borca teminat gösterilmiş hâli.
ŞUFA (ÖNALIM) HAKKI →
Hisseli parselde ortağın, satılan payı aynı bedelle öncelikli alma hakkı.
İFRAZ →
Büyük parseli resmen bölme işlemi.
TEVHİD →
Yan yana parselleri tek tapuda birleştirme.
HALİ ARAZİ →
Boş, üzerinde yapı bulunmayan ve fiilen işlenmeyen (ekilmeyen, kullanılmayan) arazi.
İMAR PLANI RENKLERİ (LEJANT) →
Uygulama imar planında her arazi kullanımı standart bir renkle gösterilir (Mekânsal Planlar Yapım Yönetmeliği gösterim/lejant eki).
DÖNÜM / DEKAR / EVLEK (ALAN BİRİMLERİ) →
Arazi büyüklüğü birimleri.
CİNS DEĞİŞİKLİĞİ →
Tapudaki vasfın resmen değişmesi (tarla → arsa gibi).
ZEYTİNLİK VASFI →
En sert korunan vasıf: yapılaşma çok dar istisnayla mümkündür.
KADASTRO →
Devletin toprak envanteri: sınırlar ve kayıtlar.
RAYİÇ BEDEL →
Belediyenin vergiye esas m² değeri.
VEKÂLETNAME →
Noterde (bizzat gelemeyenler için konsoloslukta) verilen temsil yetkisi.
LİKİDİTE →
Parselin yeniden satılabilirliği: talep derinliği, büyüklüğü, alıcı profili.
TAPU HARCI →
Devir sırasında devlete ödenen resmî bedel, satış bedelinin belli bir oranı.
DAMGA VERGİSİ →
Sözleşme ve bazı resmî belgeler için ödenen ayrı bir vergidir; tapu harcıyla karıştırılmasın, ikisi de ayrı ayrı çıkar.
SATIŞ VAADİ SÖZLEŞMESİ →
Tapuyu şimdi değil ileride devretmeyi noterde taahhüt eden sözleşme.
TAKYİDAT →
Tapu kaydındaki tüm kısıtlayıcı notların ortak adı: ipotek, şerh, haciz, irtifak.
DOP (DÜZENLEME ORTAKLIK PAYI) →
İmar uygulamasında yol/park/okul gibi kamu alanı için arsandan kesilen pay.
ECRİMİSİL →
Bir yeri izinsiz kullananın, gerçek sahibine ödemek zorunda kaldığı kullanım tazminatı.
APLİKASYON →
Tapudaki sınırların, lisanslı harita mühendisiyle arazide fiilen işaretlenmesi.
İSKÂN (YAPI KULLANMA İZNİ) →
Binanın ruhsata uygun tamamlandığını gösteren belediye belgesi.
YAPI RUHSATI →
İnşaata başlamadan alınan resmî izin belgesi.
ÇEKME MESAFESİ →
Binanın parsel sınırından, yoldan ve komşudan bırakması gereken zorunlu boşluk.
MEVZİ İMAR PLANI →
Ana imar planının dışında, tek bir bölge için ayrıca hazırlanan küçük ölçekli plan.
İZALE-İ ŞUYU (ORTAKLIĞIN GİDERİLMESİ) →
Hissedarlar anlaşamazsa mahkemeden istenen, hisseli tapuyu satarak ya da bölerek ortaklığı sona erdirme davası.
İNTİFA HAKKI →
Mülkiyeti başkasında olan bir taşınmazı kullanma ve gelirinden yararlanma hakkı.
GEÇİT HAKKI →
Yolu olmayan bir parselin, komşu araziden geçiş hakkı kazanması; resmî tesisi mahkeme ya da tapuda irtifak kaydıyla olur.
İRTİFAK HAKKI →
Bir taşınmazın, başkası (kişi ya da kurum) lehine sınırlı biçimde kullanılmasına izin veren, tapuya işlenen hak.
MERA →
Kamu malı otlak arazisi; kural olarak özel mülkiyete konu olmaz, alınıp satılamaz.
2B ARAZİSİ →
Bir zamanlar orman sayılıp sonradan orman sınırı dışına çıkarılmış arazi.
KAMULAŞTIRMA →
Devletin kamu yararı için özel bir araziyi bedelini ödeyerek zorla alması.
DASK →
Zorunlu deprem sigortası; binalar için geçerlidir, boş arsa için DASK olmaz.
SIVILAŞMA →
Deprem sırasında suya yakın gevşek zeminin dayanımını kaybedip sıvı gibi davranması.
ZEMIN ETÜDÜ →
Bir parselin taşıma gücünü, sıvılaşma ve fay riskini ölçen mühendislik incelemesi.
MUVAZAA →
Tarafların gerçek niyetlerini gizleyip görünüşte başka bir işlem yapması; örneğin gerçek fiyatın çok altında gösterilen tapu devri.
VERASET VE İNTİKAL →
Miras kalan taşınmazın, mirasçılar adına resmen tapuya işlenmesi süreci ve vergisi.
KAT İRTİFAKI →
Henüz tamamlanmamış bir yapı projesinde, dairelere/bölümlere önceden ayrılan geçici tapu hakkı.
KAT MÜLKİYETİ →
Tamamlanmış bir yapıdaki her bağımsız bölümün kendi başına tapulu mülk sayılması.
İMAR BARIŞI →
Ruhsatsız veya ruhsata aykırı yapılara, belirli bir kayıt ücretiyle geçici yasallık kazandıran devlet uygulaması.
CİNS TASHİHİ →
Tapudaki vasfın gerçeğe uydurulması amaçlı düzeltilmesi (örn.
ELBİRLİĞİ / PAYLI MÜLKİYET →
Paylı mülkiyette her ortağın payı bellidir (hisseli tapu); elbirliğinde (miras gibi) paylar henüz ayrılmamıştır, karar birlikte alınır.
YOLA TERK →
Bir parselin, yol yapımı için gereken kısmının bedelsiz ya da bedelli olarak kamuya devredilmesi.
KIRSAL MAHALLE →
Büyükşehir sınırları genişleyince eski köylerin aldığı idari statü; tüzel kişilik olarak köy kalmadı ama bazı vergi/harç uygulamalarında fark yaratabilir.
KÖY YERLEŞİK ALANI →
Eski köy yerleşiminin resmî sınırı; içinde sınırlı yapılaşma mümkündür, dışında kural olarak tarla rejimi geçerlidir.
PLANKOTE →
Bir arazinin yükseklik (kot) farklarını gösteren ölçümlü kroki.
KAT KARŞILIĞI İNŞAAT →
Arsanı müteahhide verip karşılığında bitmiş daire/dükkân aldığın sözleşme.
ÜST HAKKI →
Arsanın mülkiyeti sende kalırken, üzerine başkasının bina yapıp belirli süre kullanmasına izin veren, tapuya işlenen sınırlı ayni hak.
ORMAN VASFI →
Orman kadastrosunda orman sayılan arazi; alım-satımı ve yapılaşması çok sınırlıdır.
HAZİNE ARAZİSİ →
Devlete (Milli Emlak) ait arazi; özel mülk değildir, izinsiz kullanımı ecrimisil doğurur.
SİT ALANI →
Arkeolojik, doğal ya da kentsel koruma altındaki alan (Bursa'da İznik ve tarihî çevrede yaygın).
PARSELASYON (18. MADDE) →
Belediyenin imar uygulamasıyla arazileri düzenlemesi; yol/park/okul için arsandan Düzenleme Ortaklık Payı (DOP) kesilir.
ARSA PAYI →
Kat mülkiyetli binada her bağımsız bölüme (daireye) düşen zemin payı orandır; dairenin değerini ve ortak karar ağırlığını belirler.
AFET RİSKLİ ALAN (6306) →
Zemini ya da yapısı riskli sayılıp kentsel dönüşüme alınan alan/yapı.
TAPU TAHSİS BELGESİ →
Geçmiş imar aflarından kalan, bir yeri kullanma iznini gösteren belge; MÜLKİYET (tapu) DEĞİLDİR.
KAMULAŞTIRMASIZ EL ATMA →
İdarenin, usulüne uygun kamulaştırma yapmadan bir araziyi fiilen kullanması (yol/park geçirmesi).
İMAR ADASI →
İmar planında yollarla çevrili yapılaşma birimi; kadastro adasından farklıdır.
RÖPERLİ KROKİ →
Parselin sınırlarının sabit röper noktalarına göre ölçülü gösterildiği resmî kroki.
GÜVENLİ ÖDEME SİSTEMİ →
Taşınmaz Ticareti Yönetmeliği'nde 2026'da eklenen zorunluluk: bedel doğrudan satıcıya değil, tapu devriyle eş zamanlı çalışan bir sistem üzerinden aktarılır.
5403 SAYILI TOPRAK KORUMA KANUNU →
Tam adı Toprak Koruma ve Arazi Kullanımı Kanunu.
3194 SAYILI İMAR KANUNU →
1985 tarihli ana imar kanunu.
3573 SAYILI ZEYTİNCİLİK KANUNU →
Tam adı Zeytinciliğin Islahı Kanunu.
OSB (ORGANİZE SANAYİ BÖLGESİ) →
Sanayi için baştan planlanmış, altyapısı (yol, elektrik, su, doğalgaz, arıtma) hazır kurulmuş bölge.
TAHSİS →
Bir kamu ya da OSB arsasının, bedeli ve koşulları karşılığında kullanıma verilmesi.
MURABAHA →
Katılım bankasının faizsiz finansman yöntemi: arsayı peşin satın alıp, üstüne önceden konuşulan kâr payını ekleyerek sana vadeli satması.
DEĞER ARTIŞI KAZANCI VERGİSİ →
Bedelle (parayla) alınan taşınmazı 5 yıl dolmadan kârla satınca doğan gelir vergisi (GVK mükerrer 80).
DEĞER ARTIŞ PAYI →
İmar planı değişikliğiyle taşınmazın değeri arttığında kamuya ödenen pay (3194 sayılı Kanun Ek madde 8).
EİDS (ELEKTRONİK İLAN DOĞRULAMA SİSTEMİ) →
İlan sitelerinde bir taşınmaz ilanının ancak malik, yakını ya da yetki belgeli işletmece verilebilmesini sağlayan doğrulama.
İŞLEM YAPILAMAZ BEYANI →
Malikin, e-Devlet/Web Tapu üzerinden kendi taşınmazına koyduğu ücretsiz kilit.
YAPI DENETİMİ →
Ruhsatlı yapının, Bakanlıktan izinli bağımsız bir kuruluşça temelden bitişe denetlenmesi (4708 sayılı Kanun, 2011'den beri 81 ilde).
TECVİZ →
Kadastro ölçümünde teknik olarak hoş görülen hata sınırı.
TARIM DIŞI KULLANIM İZNİ →
Tarla vasıflı araziye yapı yapabilmek için, 5403 sayılı Kanun uyarınca il tarım ve orman müdürlüğü ile Toprak Koruma Kurulu'ndan alınan izin.
ÇKS (ÇİFTÇİ KAYIT SİSTEMİ) →
Tarım arazisini işleyenin kaydedildiği resmî sistem.
KSS (KÜÇÜK SANAYİ SİTESİ) →
Esnaf ve küçük imalatçı ölçeğinde, çoğu zaman kooperatifle kurulan işyeri (dükkân) sitesi.
TAŞINMAZ TİCARETİ YETKİ BELGESİ →
Bir emlak işletmesinin taşınmaz ticareti yapabilmesi için Ticaret Bakanlığı'ndan aldığı belge.
WEB-TAPU →
e-Devlet'e bağlı, tapu işlemlerinin (başvuru, devir onayı, beyan) çevrim içi yürütüldüğü sistem.
ZİLYETLİK →
Bir toprağı fiilen elinde tutma, kullanma ve üzerinde hâkimiyet kurma durumu; mülkiyetin kendisi değil, malı fiilen elde bulundurmaktır.
YETER GELİRLİ TARIMSAL ARAZİ →
5403 sayılı Toprak Koruma ve Arazi Kullanımı Kanunu'na göre, bir ailenin geçimini sağlamaya yetecek büyüklükteki tarımsal arazidir.
KIYI KENAR ÇİZGİSİ →
Denizin, gölün ya da akarsuyun suyla buluştuğu kıyıyı, gerideki arazilerden ayıran resmî sınır çizgisi.
HUKUKİ EL ATMA →
İdare toprağa fiilen girmese de, imar planında parseli yol, park, okul gibi kamu donatısına ayırıp mülkiyet hakkını kullanılamaz hâle getirmesidir.
MURİS MUVAZAASI →
Mirastan mal kaçırma.
ARAZİ TOPLULAŞTIRMASI →
5403 sayılı Kanun kapsamında, dağınık ve parçalı tarım arazilerinin birleştirilip yeniden düzenlenerek maliklere yeniden dağıtılması işlemi.
ÇİFTÇİ KAYIT SİSTEMİ (ÇKS) →
Tarım ve Orman Bakanlığı'nın, çiftçileri ve işledikleri tarım arazilerini kayıt altına aldığı sistem; dayanağı 5488 sayılı Tarım Kanunu ve Çiftçi Kayıt Sistemi Yönetmeliği'dir.
NAZIM İMAR PLANI →
Bir bölgenin genel gidişatını çizen üst plandır: 3194 sayılı İmar Kanunu'na göre 1/5000 ölçekte (büyükşehirde 1/25000 ile 1/5000 arası) hazırlanır, nerenin konut, sanayi, yeşil ya da yol olacağını ve kabaca yoğunluğu gösterir.
UYGULAMA İMAR PLANI →
Bir parselde ne yapılabileceğini ada ve parsel düzeyinde tek tek gösteren 1/1000 ölçekli plandır; TAKS, KAKS ve çekme mesafeleri gibi yapılaşma koşullarını bu plan belirler.
DÜZENLEME ORTAKLIK PAYI (DOP) →
İmar uygulamasına (3194 sayılı İmar Kanunu'nun 18.
MUTLAK TARIM ARAZİSİ →
5403 sayılı Toprak Koruma ve Arazi Kullanımı Kanunu'nun, toprağının ve topografyasının tarımsal üretime en elverişli saydığı, korunması gereken en üst nitelikli arazi sınıfı.
MARJİNAL TARIM ARAZİSİ →
5403 sayılı Toprak Koruma ve Arazi Kullanımı Kanunu'nun tanımladığı tarım arazisi sınıflarından biri: mutlak, özel ürün ve dikili tarım arazilerinin dışında kalan, toprak ve eğim koşulları nedeniyle ancak geleneksel toprak işlemeli tarıma elverişli arazidir.
MUHDESAT →
Toprağın üstüne sonradan eklenen şeyler: ev, kuyu, sera, bağ, dikili ağaç.
REZERV YAPI ALANI →
6306 sayılı Afet Riski Altındaki Alanların Dönüştürülmesi Hakkında Kanun kapsamında, bu Kanuna göre yapılacak dönüşüm uygulamalarında kullanılmak üzere Bakanlıkça belirlenen alan.
TAŞKIN İNŞAAT →
Bir yapının bir kısmının kendi parselini aşıp komşu araziye taşması.
TAPU SİCİLİNE GÜVEN İLKESİ →
Tapuda yazana iyiniyetle güvenerek satın alan kişinin kazanımı, kayıt sonradan hatalı çıksa bile kural olarak korunur (Türk Medeni Kanunu madde 1023).
ÇEVRE DÜZENİ PLANI →
Bir ili ya da bölgeyi bütün olarak gösteren üst ölçekli plan (1/50.000 ya da 1/100.000 ölçekte hazırlanır).
MÜTEMMİM CÜZ (BÜTÜNLEYİCİ PARÇA) →
Bir şeye öyle sıkı bağlı ki, yerel âdete göre zarar vermeden ondan ayrılamayan parça (TMK 684).
TAKBİS →
Tapu ve Kadastro Bilgi Sistemi: tüm tapu ve kadastro kayıtlarının tutulduğu elektronik ortam.
ACELE KAMULAŞTIRMA →
Yol, baraj, enerji hattı gibi büyük işlerde, ancak özel bir acelelik kararı çıktığında devletin olağan sürece girmeden taşınmaza hemen el koymasını sağlayan istisnai yol (2942 sayılı Kamulaştırma Kanunu, madde 27).
TAVİZ BEDELİ →
Tapuda "icareteyn" ya da "mukataalı" vakıf şerhi bulunan taşınmazın serbest mülkiyete geçmesi için Vakıflar Genel Müdürlüğü'ne ödenen bedeldir; 5737 sayılı Vakıflar Kanunu'nun 18.
EHİL MİRASÇI →
Yeter gelirli büyüklüğün altına düşmemesi için, tarım arazisi mirasta bölünmeden tek bir mirasçıya bırakılır; tarımsal deneyimi ve geçimini topraktan sağlaması gibi ölçütlerle belirlenen bu kişiye ehil mirasçı denir (5403 sayılı Kanun, 6537 ile eklenen 8/C maddesi).
GAYRİMENKUL SERMAYE İRADI (GMSİ) →
Kısaca kira geliri: bir taşınmazı (arsa, tarla, bina) kiraya verip elde ettiğin kazancın vergideki adı.
DOĞAL SİT ALANI →
2863 sayılı Kültür ve Tabiat Varlıklarını Koruma Kanunu kapsamında, doğal değerleri (jeolojik yapı, bitki örtüsü, siluet, ekosistem) korumaya alınmış toprak.
ORMAN TAHDİT SINIRI →
Orman kadastrosuyla arazide çizilen, bir yerin orman sayılıp sayılmadığını gösteren resmî sınır (6831 sayılı Orman Kanunu).
TENKİS →
Bir kişi öldüğünde, sağlığında yaptığı bağışlar yüzünden yasal mirasçılarının (saklı paylı mirasçıların) hakkı zedelenmişse, bu mirasçıların zedelenen paylarını geri istemek için açtığı davadır.
ÖLÜNCEYE KADAR BAKMA SÖZLEŞMESİ →
Bir kişinin, kendisine ölene kadar bakılıp gözetilmesi karşılığında bir taşınmazını ya da malvarlığını, bakımı üstlenene devretmeyi taahhüt ettiği sözleşmedir (TBK m.611).
JEOTERMAL KAYNAK →
Yer altından gelen sıcak su ve buhar kaynağı; 5686 sayılı Kanuna göre jeotermal kaynaklar ve doğal mineralli sular Devletin hüküm ve tasarrufundadır ve bulunduğu arazinin mülkiyetine tabi değildir.
KADASTRO TESPİTİ →
Bir taşınmazın sınırının, yüzölçümünün, malikinin ve üzerindeki hakların 3402 sayılı Kadastro Kanunu'na göre ilk kez resmen belirlenip tutanağa bağlanması; tapunun doğduğu andır.
ÖNALIM (ŞUFA) HAKKI →
Paylı (hisseli) bir taşınmazda ortaklardan biri payını dışarıdan birine satarsa, diğer paydaşların o payı öncelikle satın alma hakkıdır (TMK m.732).
İÇME SUYU HAVZASI KORUMA ALANI →
Bir şehrin içme suyunu topladığı baraj, göl veya göletin çevresinde yapılaşmanın sınırlandığı korunmuş kuşak.
ZEMİN SINIFI (ZA-ZF) →
Türkiye Bina Deprem Yönetmeliği'nin (TBDY 2018) zemini sağlamlığına göre ayırdığı sınıf: en üstteki 30 metrenin sarsıntıyı ne kadar taşıdığına bakılır.
ARKEOLOJİK SİT →
Geçmiş uygarlıkların yüzeyde ya da yer altında iz bıraktığı, 2863 sayılı Kültür ve Tabiat Varlıklarını Koruma Kanunu ile koruma altına alınmış alan; 1., 2.
YAPI NİZAMI →
İmar planının, binanın komşu parsellere göre nasıl konumlanacağını belirleyen kuraldır.
PEY AKÇESİ (BAĞLANMA PARASI) →
Sözleşme kurulurken, "anlaştık" demenin kanıtı olarak verilen paradır (TBK m.177).
CAYMA PARASI →
Sözleşmeden vazgeçme hakkının önceden konmuş bedeli (Türk Borçlar Kanunu m.178): taraflar isterse cayabilir, ama parayla.
HARCAMALARA KATILMA PAYI →
Belediye önündeki yolu, su ya da kanalizasyon tesisini yaptığında, o hizmetten yararlanan arsa ve binadan aldığı paydır (2464 sayılı Belediye Gelirleri Kanunu, m.86-94).
MİLLİ PARK →
2873 sayılı Milli Parklar Kanunu'na göre, bilimsel ve estetik değeri yüksek, korunması gereken doğal alan (Bursa'da Uludağ Milli Parkı).
KÜÇÜK SANAYİ SİTESİ (KSS) →
Esnaf, sanatkâr ve küçük imalatçılar için tahsis edilen, küçük dükkân ve atölye ünitelerinden oluşan planlı sanayi alanı.
TTBS (TAŞINMAZ TİCARETİ BİLGİ SİSTEMİ) →
Ticaret Bakanlığı'nın, taşınmaz ticareti yetki belgesi almış işletmelerin kaydını tuttuğu resmî elektronik sistem; dayanağı Taşınmaz Ticareti Hakkında Yönetmelik'tir.
DÖVİZ ALIM BELGESİ (DAB) →
Yabancı uyruklu bir alıcının yurda getirdiği dövizi bir Türk bankasında Türk Lirasına bozdurduğunu gösteren resmî belge; döviz banka aracılığıyla Merkez Bankasına satılır ve belge banka tarafından düzenlenir.
GAYRİMENKUL DEĞERLEME RAPORU →
SPK lisanslı bir değerleme uzmanı ya da yetkili değerleme kuruluşunca hazırlanan, taşınmazın piyasa değerini tespit eden resmî rapor.
DEĞERLEME (RESMÎ DEĞER TESPİTİ) →
Bir taşınmazın piyasa değerinin yöntemli, resmî olarak tespiti.
EKSPERTİZ →
Bir taşınmazın durumunu ya da değerini uzmanın yerinde inceleyip raporlaması.
HİZMET BEDELİ (EMLAK KOMİSYONU) →
Yetki belgeli taşınmaz ticareti işletmesinin alım satıma aracılık ettiğinde aldığı ücret.
MÜTEKABİLİYET (KARŞILIKLILIK) →
Bir ülkenin vatandaşlarına tanınan hakkın, o ülkenin de Türk vatandaşlarına aynı hakkı tanımasına bağlanması ilkesidir.
PARSEL SORGU (TKGM) →
Tapu ve Kadastro Genel Müdürlüğü'nün herkese açık, ücretsiz harita uygulaması (parselsorgu.tkgm.gov.tr); şifre gerekmez.
AZİLNAME →
Daha önce verilmiş bir vekâletin geri alınması; vekilin yetkisine son verildiğini gösteren, noterde düzenlenen belge.
FERAĞ (TAPUDA FERAĞ) →
Satıcının mülkiyeti karşı tarafa devretme iradesini tapu müdürlüğünde, yetkili memur önünde resmî senetle beyan etmesi; "ferağ vermek" tapuyu alıcının üstüne geçirmek demektir.
KADASTRAL YOL →
Kadastro haritasında görünen, genellikle tapuya ayrıca tescil edilmeyen (tescil harici) ve devletin hüküm ve tasarrufu altında bulunan fiili geçiş yolu.
HOBİ BAHÇESİ →
Tarım arazisinin küçük paylara bölünüp "bahçe" diye pazarlanmasına verilen piyasa adıdır; hukuki bir tapu vasfı değildir.
İMAR PLANI DEĞİŞİKLİĞİ (TADİLAT) →
Yürürlükteki imar planında, geçerli bir gerekçeyle ve plan bütünlüğünü bozmadan yapılan resmî değişiklik (3194 sayılı İmar Kanunu).
BÜYÜK OVA KORUMA ALANI →
Verimli tarım ovalarının, 5403 sayılı Toprak Koruma ve Arazi Kullanımı Kanunu'nun 14.
DÖNER SERMAYE (TAPU) →
Tapu işlemi sırasında, tapu harcından ayrı olarak Tapu ve Kadastro'nun hizmeti karşılığında ödenen maktu (sabit) ücret.
İLİŞİK KESME BELGESİ →
Taşınmaz satışından önce belediyeden alınan, o parselin birikmiş emlak vergisi borcu bulunmadığını gösteren yazıdır.
BAĞIMSIZ BÖLÜM →
Kat irtifakı ya da kat mülkiyeti kurulmuş bir yapıda ayrı ayrı mülkiyete konu olan daire, dükkân, ofis, depo gibi her bir birim (634 sayılı Kat Mülkiyeti Kanunu).
TRAMPA (TAKAS) →
İki taşınmazın (ya da taşınmaz ile başka bir malın) tapuda karşılıklı el değiştirmesi; para yerine mülk verilir.
İMAR HAKKI TRANSFERİ (İHT) →
Bir parselde kullanılamayan yapılaşma hakkının (parsel sit alanı, yol ya da yeşil alanda kaldığı için) başka bir parsele resmî kararla aktarılması.
TAPU İPTAL VE TESCİL DAVASI →
Tapudaki kaydın hatalı ya da haksız olduğunu ileri sürüp mülkiyetin mahkeme kararıyla düzeltilmesini isteyen dava.
MEN-İ MÜDAHALE (ELATMANIN ÖNLENMESİ) →
Bir başkasının taşınmazını izinsiz kullanmasına (ekme, inşaat yapma, geçiş) son verilmesini isteyen dava.
SÜKNA HAKKI (OTURMA HAKKI) →
Bir kişiye bir taşınmazda oturma yetkisi veren, kişiye bağlı bir irtifak hakkıdır ve tapuya şerh edilir (4721 sayılı Türk Medeni Kanunu).
LİHKAB (LİSANSLI HARİTA KADASTRO BÜROSU) →
Aplikasyon (sınır gösterimi), ifraz-tevhit, cins değişikliği gibi kadastro işlemlerini yürüten, lisanslı harita mühendislerinin bürosu.
SUBASMAN (SU BASMAN KOTU) →
Yapının zemininin, tabii zemine göre başladığı yükseklik.
GABARİ (BİNA YÜKSEKLİĞİ) →
İmar planının bir parselde izin verdiği en fazla bina yüksekliği (metre ya da kat olarak).
KORUMA AMAÇLI İMAR PLANI →
Sit alanı ilan edilmiş bölgelerde, koruma bölge kurulunun onayıyla yapılan özel imar planı.
YAPI KAYIT BELGESİ (İMAR BARIŞI BELGESİ) →
2018 İmar Barışı'nda ruhsatsız ya da ruhsata aykırı yapılar için alınan belge.
İMAR PLANINA İTİRAZ →
Askıya çıkan bir imar planına, askı süresi (genellikle 30 gün) içinde belediyeye yapılan resmî yazılı itiraz.
TESCİL HARİCİ ALAN (KADASTRO HARİCİ) →
Tapu kütüğünde özel mülk olarak kayıtlı olmayan, mülkiyeti genellikle Hazine'ye ya da kamuya ait sayılan yerler (dere yatağı, kıyı, mera niteliğindeki alanlar gibi).
HİSSE (PAY) DEVRİ →
Hisseli (paylı) bir taşınmazda bir ortağın kendi payını başkasına satması.
NİZALI PARSEL (İHTİLAFLI TAŞINMAZ) →
Üzerinde dava, sınır uyuşmazlığı ya da mülkiyet tartışması bulunan taşınmaz.
KIYMET TAKDİR KOMİSYONU →
Kamulaştırmada taşınmaza biçilen bedeli belirleyen resmî komisyon (2942 sayılı Kamulaştırma Kanunu).
PLAN NOTLARI →
İmar planının üstündeki yazılı kurallar bütünü; renkli lejandın söylemediği ayrıntıları (yükseklik, çekme mesafesi, kullanım şartı, yoğunluk istisnaları) belirler.
FİİLİ TAKSİM (HİSSELİDE YER GÖSTERME) →
Hisseli bir parselde ortakların "senin yerin şurası" diye araziyi kendi aralarında fiilen bölüşmesi.
MÜKTESEP HAK (KAZANILMIŞ HAK) →
Önceki imar planına ya da ruhsata göre kazanılmış, sonradan plan değişse de belirli ölçüde korunabilen yapılaşma hakkı.
REVİZYON İMAR PLANI →
Yürürlükteki imar planının, ihtiyaç değişince bütününü ya da büyük bölümünü yenileyen plan.
İLAVE İMAR PLANI →
Mevcut planın dışında kalan, henüz planlanmamış bir alanı plana ekleyen imar planı.
HALİHAZIR HARİTA →
Bir alanın mevcut durumunu (yollar, binalar, kotlar, sınırlar) ölçekli gösteren güncel harita.
PLAN MÜELLİFİ →
İmar planını hazırlayan yetkili şehir plancısı ya da bürosu.
HÜKMEN TESCİL →
Bir taşınmazın, bir mahkeme kararına dayanılarak tapuya tescil edilmesi (ör.
BRÜT VE NET ALAN →
Brüt alan parselin ya da yapının kaba toplam ölçüsüdür; net alan, ortak alanlar, DOP kesintisi ya da kullanılamayan kısımlar düşüldükten sonra elde kalan gerçek alandır.
PAFTA →
Kadastro ve imar haritalarının bölündüğü ölçekli harita parçası; her ada-parsel bir pafta içinde yer alır.
JEOLOJİK-JEOTEKNİK ETÜT →
İmar planına esas olan, bir alanın zemin ve afet (deprem, heyelan, taşkın, sıvılaşma) durumunu bölge ölçeğinde inceleyen etüt.
SPK GAYRİMENKUL DEĞERLEME UZMANI →
Sermaye Piyasası Kurulu (SPK) lisanslı, resmî değer tespiti (değerleme) yapmaya yetkili uzman.
İMAR HAKKI →
Bir parselin imar planına göre taşıdığı yapılaşma yetkisi; emsal, gabari ve kullanım kararlarının toplamıdır.
YAPI SINIFI →
Bir yapının, yapım tekniği ve niteliğine göre girdiği resmî sınıf; harç, ruhsat bedeli ve mimarlık-mühendislik ücretleri bu sınıfa göre hesaplanır.
PARSEL CEPHESİ →
Bir parselin yola bakan kenarının uzunluğu.
BEYANLAR HANESİ →
Tapu kaydının, mülkiyet ve takyidat dışında kalan resmî notların yazıldığı bölümü.
HACİZ →
Bir borç nedeniyle, alacaklının talebiyle taşınmaza konulan ve satışını fiilen kilitleyen resmî kısıtlama (takyidat).
İHTİYATİ TEDBİR (SATIŞ ENGELİ ŞERHİ) →
Süren bir dava sırasında mahkemenin, taşınmazın el değiştirmesini geçici olarak durdurmak için koyduğu şerh.
AİLE KONUTU ŞERHİ →
Bir konutun aile konutu olduğunu tapuya işleyen ve malikin, eşinin yazılı izni olmadan satışını ya da ipoteğini engelleyen şerh (4721 sayılı Türk Medeni Kanunu m.194).
TERKİN (ŞERH TERKİNİ) →
Tapudaki bir şerhin, ipoteğin ya da hakkın resmî olarak silinmesi.
KAÇAK YAPI (RUHSATSIZ YAPI) →
İmar mevzuatına aykırı, ruhsatsız ya da ruhsata aykırı yapılmış yapı (3194 sayılı İmar Kanunu).
MÜCAVİR ALAN →
Bir belediyenin, sınırları dışında olsa da imar denetim yetkisini kullandığı komşu alan (3194 sayılı İmar Kanunu).
KÖY TÜZEL KİŞİLİĞİNİN KALDIRILMASI →
6360 sayılı Kanunla, büyükşehir olan illerde (Bursa dahil) köylerin tüzel kişiliğinin kaldırılıp mahalleye dönüştürülmesi.
BAĞ EVİ / MÜŞTEMİLAT →
Tarım arazisinde, tarımsal faaliyete bağlı sınırlı koşullarla yapılabilen küçük yapı (bağ evi, depo, ahır gibi müştemilat).
KADÜK PARSEL (YOLA CEPHESİ OLMAYAN) →
Kamuya ait bir yola cephesi bulunmayan, ancak komşu parsellerden geçilerek ulaşılabilen parsel.
KADASTRO YENİLEME (22/A) →
Eski, hatalı ya da teknik olarak yetersiz kadastro paftalarının güncel ölçümle yenilenmesi (3402 sayılı Kadastro Kanunu m.22/a).
KAZANDIRICI ZAMANAŞIMI (ZİLYETLİKLE KAZANMA) →
Tapusuz ya da başkası adına kayıtlı bir taşınmazın, yasadaki şartlarla (kesintisiz, davasız, belirli süre zilyetlik) mahkeme yoluyla kazanılması (4721 sayılı Türk Medeni Kanunu m.713).
TARIMSAL AMAÇLI YAPI →
Tarım arazisinde, arazinin tarımsal kullanımına hizmet eden yapı (sera, hayvan barınağı, ürün deposu gibi).
SINIR TAŞI (RÖPER NOKTASI) →
Bir parselin köşe ve sınır noktalarını arazide işaretleyen resmî nokta; aplikasyonla yerine konur.
İSTİMLAK →
Kamulaştırmanın eski (Osmanlıca kökenli) adı; günümüz mevzuatında karşılığı KAMULAŞTIRMA'dır.
AYNİ HAK / ŞAHSİ HAK →
Ayni hak, bir eşya üzerinde herkese karşı ileri sürülebilen haktır (mülkiyet, ipotek, irtifak gibi); tapuya tescille doğar.
İHTİYATİ HACİZ →
Bir alacaklının, davası sonuçlanmadan önce borçlunun malvarlığının (taşınmaz dahil) elden çıkmasını engellemek için mahkemeden aldığı geçici tedbir; tapuya şerh edilir.
TAPU SENEDİ →
Malike verilen, mülkiyeti gösteren resmî belge (fiziksel kâğıt ya da e-Devlet çıktısı).
REHİN →
Bir alacağın güvencesi olarak taşınır mal ya da hak üzerinde kurulan güvence hakkı.
TEMLİK →
Bir hakkın ya da mülkiyetin başkasına devredilmesi; tapu diliyle "temlik" satış, bağış ya da trampa gibi devir işlemlerinin genel adıdır.
TAPU KÜTÜĞÜ (KAYDI) →
Tapu müdürlüğünde tutulan, bir taşınmazın tüm hukuki geçmişini (malik, hisse, şerh, ipotek, sınırlama) gösteren asıl resmî kayıt.
TARIM ARAZİSİNDE KOOPERATİF EDİNİM YASAĞI (7584 SAYILI KANUN) →
11 Haziran 2026'da kabul edilen 7584 sayılı Kanun, 5403 sayılı Toprak Koruma Kanunu'nda değişiklik yaparak kooperatiflerin tarımsal niteliği korunacak alanlarda ve tarım arazilerinde mülkiyet/sınırlı ayni hak edinmesini kural olarak yasakladı; yalnız gerçekten tarımsal amaçlı faaliyet gösteren kooperatifler Bakanlık izniyle edinebiliyor.
TEREKE →
Bir kişinin ölümüyle mirasçılarına kalan malvarlığının bütünü (taşınmazlar dahil).
ORTAK ALAN →
Kat mülkiyetinde, bağımsız bölümlerin dışında kalan ve tüm maliklerin ortak kullanımına ait yerler (merdiven, asansör, çatı, bahçe gibi).
İCRA TAKİBİ →
Bir alacağın devlet gücüyle (icra dairesi aracılığıyla) tahsili süreci; sonuçlanmazsa borçlunun taşınmazına HACİZ konabilir.
KONKORDATO →
Borcunu ödeyemeyecek durumdaki bir şirketin (örneğin kat karşılığı inşaat üstlenen bir müteahhidin), mahkeme gözetiminde alacaklılarla yeniden yapılandırma anlaşması yapması.
DEVREMÜLK →
Bir taşınmazın (genelde tatil amaçlı yapının) yılın belirli dönemlerinde kullanım hakkının ayrı ayrı kişilere mülkiyet olarak tescil edildiği özel bir mülkiyet türü.
KAT İRTİFAKINDAN KAT MÜLKİYETİNE GEÇİŞ →
Bir arsa üzerine inşaat başlarken kurulan KAT İRTİFAKI, yapı tamamlanıp yapı kullanma izni (İSKÂN) alındıktan sonra KAT MÜLKİYETİ'ne çevrilir.
AKİT TABLOSU →
Tapu işleminde tarafların imzaladığı, satışın esas hükümlerini (taraflar, bedel, taşınmaz bilgisi) içeren resmî sözleşme metni.
RESEN TESCİL →
Tapu sicil müdürlüğünün, kişinin başvurusu olmadan kendiliğinden yaptığı tescil işlemi; örneğin kadastro çalışması sırasında ya da mahkeme kararı üzerine uygulanır.
MUVAFAKATNAME →
Bir işleme (satış, ipotek, imar uygulaması vb.) hak sahibi olmayan ama etkilenen üçüncü kişinin yazılı onayı.
YETKİSİZ TASARRUF →
Malik olmayan ya da yetkisi bulunmayan (sahte vekâlet, geçersiz miras belgesi gibi) bir kişinin taşınmaz üzerinde işlem yapmaya kalkışması.
HAZİNEYE İNTİKAL →
Mirasçısı bulunmayan ya da mirası tüm mirasçılarca reddedilen bir taşınmazın, kanun gereği Hazine mülkiyetine geçmesi.
KADASTRO MAHKEMESİ →
Kadastro tespiti sırasında sınır, vasıf ya da malik konusunda çıkan itirazlara bakan özel mahkeme.
TAPUDA VERGİ DEĞERİ (HARÇ TABANI) →
Tapu harcının hesaplanacağı asgari değer; gerçek satış bedeli bu değerin altında beyan edilemez.
ARSA/ARAZİ METREKARE BİRİM DEĞERİ (EMLAK VERGİSİ TABANI) →
Belediyenin her yıl ilan ettiği, o bölgedeki arsa/arazi için asgari ölçüde birim m² değeri; emlak vergisi matrahının temelini oluşturur.
RİSKLİ YAPI (6306 SAYILI KANUN) →
6306 sayılı Kanun kapsamında, teknik rapor/zemin etüdüyle yıkılma riski taşıdığı tespit edilen tek bir bina.
HAK SAHİPLİĞİ (6306 SAYILI KANUN) →
Riskli yapı ya da riskli alan kapsamına giren taşınmazın malikine tanınan yeniden yapım, kira yardımı ve benzeri haklar.
ANLAŞMALI TAHLİYE (6306 SAYILI KANUN) →
Riskli yapı sürecinde binanın yıkım öncesi boşaltılması için maliklerle yapılan protokol.
ORMAN KADASTROSU →
Orman sınırlarının ayrı bir kadastro süreciyle belirlenmesi; genel tapu kadastrosundan farklıdır.
MERA TAHSİS AMACI DEĞİŞİKLİĞİ →
Bir MERA'nın otlak vasfından çıkarılıp başka bir amaca (yerleşim, sanayi vb.) ayrılabilmesi için il/ilçe mera komisyonunun onayıyla yürütülen resmî süreç.
YAPI TATİL TUTANAĞI →
Ruhsatsız ya da ruhsata aykırı bir inşaatın belediye/il tarafından tespit edildiğinde düzenlenen ilk resmî belge; yapı bu tutanakla mühürlenip durdurulur.
YERALTI SUYU KULLANIM BELGESİ →
DSİ'den alınan, bir parselde kuyu açıp yeraltı suyu kullanmaya izin veren resmî belge.
SULAMA KOOPERATİFİ →
Tarım arazilerine ortak sulama suyu sağlamak için çiftçilerin kurduğu kooperatif yapısı.
ÇED (ÇEVRESEL ETKİ DEĞERLENDİRMESİ) →
Belirli büyüklükteki sanayi ve altyapı yatırımları için zorunlu, projenin çevreye etkisini önceden inceleyen resmî süreç.
İŞYERİ AÇMA VE ÇALIŞMA RUHSATI →
Sanayi ya da ticari bir parselde faaliyete başlamadan önce belediyeden alınması gereken izin.
MADEN RUHSATI SAHASI →
Bir parselin üzerinde ya da altında yürürlükte olan maden arama/işletme ruhsatı bulunması.
ENERJİ NAKİL HATTI (ENH) İRTİFAK ŞERHİ →
Yüksek gerilim hattının geçtiği parsellerde tapuya işlenen, hat altında yapılaşmayı sınırlayan irtifak şerhi.
DOĞALGAZ BORU HATTI GÜZERGAHI →
Ana doğalgaz iletim/dağıtım hattının geçtiği güzergah; bu güzergahtaki parsellerde güvenlik mesafesi nedeniyle yapılaşma kısıtı doğabilir.
TAŞKIN TEHLİKE VE RİSK HARİTASI →
DSİ'nin yayımladığı, bir bölgenin taşkına ne ölçüde maruz kaldığını gösteren resmî harita.
DİRİ FAY HATTI →
MTA'nın belirlediği, halen hareketli kabul edilen fay kırığı.
AFAD DEPREM TEHLİKE HARİTASI →
Türkiye genelinde bölgesel deprem tehlike düzeyini gösteren resmî harita.
SERBEST BÖLGE →
Gümrük hattı dışında sayılan, üretim ve ticaret için ayrı teşvik ve mevzuata tabi alan (Bursa Serbest Bölgesi gibi).
LOJİSTİK MERKEZ →
Demiryolu, liman ya da otoyol bağlantılı, taşımacılık ve depolama amacıyla planlanmış sanayi bitişiği arazi türü.
YAP-İŞLET-DEVRET (YİD) →
Kamu arazisinde özel bir yatırımcının tesisi yapıp belirli bir süre işlettikten sonra devlete devrettiği yatırım modeli.
MAL REJİMİ (EDİNİLMİŞ MALLARA KATILMA) →
Evlilik süresince edinilen taşınmazların, boşanma ya da ölüm halinde eşler arasında nasıl paylaşılacağını düzenleyen kanuni rejim.
VASİYETNAME (RESMÎ/EL YAZISI VASİYET) →
Bir kişinin taşınmazlarının ölümünden sonra kime kalacağını belirlediği, noterde resmî ya da kendi el yazısıyla düzenlenebilen belge.
MİRASÇILIK BELGESİ (VERASET İLAMI) →
Mahkeme ya da noterden alınan, bir kişinin mirasçılarının kimler olduğunu ve paylarını gösteren resmî belge.
GAYRİMENKUL YATIRIM ORTAKLIĞI (GYO) →
Halka açık sermayesiyle taşınmaz ve taşınmaza dayalı haklara yatırım yapan, Sermaye Piyasası Kurulu'na tabi kurumsal yapı.
GAYRİMENKUL YATIRIM FONU (GYF) →
GYO'dan farklı, hisse senedi değil katılma payı ile yönetilen, Sermaye Piyasası Kurulu denetimindeki taşınmaz yatırım fonu yapısı.
İPOTEĞİN FEKKİ (İPOTEĞİN KALDIRILMASI) →
Borç kapandıktan sonra tapudaki İPOTEK şerhinin resmî olarak silinmesi işlemi.
KOOPERATİF ARSA TAHSİSİ →
Bir yapı kooperatifinin, üyelerine ortak satın alınan arsadan pay ya da bağımsız bölüm vaadiyle yaptığı tahsis.
HAFRİYAT VE TESVİYE İZNİ →
Bir arazide kazı, dolgu ya da toprak düzeltme yapılmadan önce belediyeden alınması gereken izin.
YABANCI GERÇEK KİŞİ TAŞINMAZ EDİNİM SINIRI →
Yabancı uyruklu gerçek kişilerin Türkiye genelinde edinebileceği taşınmaz miktarı Tapu Kanunu ile sınırlıdır (kişi başına ülke geneli hektar tavanı ve ilçe yüzölçümüne oranlı üst sınır).
ASKERİ YASAK VE GÜVENLİK BÖLGESİ KISITI →
Yabancı gerçek ve tüzel kişilerin, askeri yasak bölge ile güvenlik bölgesi ilan edilmiş alanlarda taşınmaz edinemeyeceğine dair kanuni kısıt.
DÖVİZ CİNSİNDEN SÖZLEŞME YASAĞI (32 SAYILI KARAR) →
Türk vatandaşları arasındaki taşınmaz alım satım sözleşmelerinde bedelin döviz cinsinden ya da dövize endeksli belirlenememesi kuralı.
YABANCI TÜZEL KİŞİLERİN TAŞINMAZ EDİNİMİ (ŞİRKET ÜZERİNDEN) →
Yabancı sermayeli bir şirketin taşınmaz edinimi, yabancı gerçek kişininkinden ayrı bir mevzuata (Doğrudan Yabancı Yatırımlar Kanunu ve ilgili yönetmelikler) tabidir; sınır ve izin koşulları farklı işler.
HAZİNE TAŞINMAZI SATIŞ İHALESİ (2886 SAYILI KANUN) →
Hazineye ait taşınmazların 2886 sayılı Devlet İhale Kanunu'na göre açık artırma ya da diğer ihale usulleriyle satılması süreci.
TARIM ARAZİSİNDE BÖLÜNMEZ ASGARİ BÜYÜKLÜK →
5403 sayılı Kanun'un, tarım arazilerinin miras veya satış yoluyla belirli bir alt sınırın altına bölünmesini yasaklayan kuralı; alt sınır arazinin niteliğine (mutlak, dikili vb.) göre değişir.
SANAYİ TESİSİ ÇEVRE İZNİ VE LİSANSI →
ÇED aşaması geçildikten sonra, tesis faaliyete başlamadan önce alınması gereken, çevresel etkileri sınırlar içinde tutmayı taahhüt eden ayrı bir izin/lisans belgesi.
ENERJİ KİMLİK BELGESİ (EKB) →
Bir yapının enerji verimliliğini sınıflandıran, yeni yapılarda zorunlu resmî belge.
İL TOPRAK KORUMA KURULU →
Tarım arazisinin tarım dışı amaçla kullanımına izin verip vermeyeceğine karar veren, tarım il müdürlüğü bünyesindeki resmî kurul.
TARSİM (DEVLET DESTEKLİ TARIM SİGORTASI) →
Tarım ürünleri, seralar ve bazı tarımsal yapılar için devlet destekli sigorta havuzu.
ARAZİ KULLANIM KABİLİYET SINIFLARI (I-VIII) →
Toprağın tarımsal üretime uygunluğunu I (en verimli) ile VIII (tarıma neredeyse hiç uygun değil) arasında derecelendiren teknik toprak etüdü sınıflaması.
UAVT (ULUSAL ADRES VERİTABANI) KAYDI →
TÜİK'in yönettiği, her taşınmaza resmî bir adres numarası atayan ulusal veritabanı kaydı.
ARAZİ TESLİM TUTANAĞI →
Satış sonrası taşınmazın fiilen (zilyetlik olarak) alıcıya teslim edildiğini gösteren, tarafların imzaladığı belge.
EMLAK VERGİSİ İTİRAZI (RAYİÇ BEDELE İTİRAZ) →
Belediyenin ilan ettiği arsa/arazi metrekare birim değerine karşı mükellefin yasal süresi içinde yapabileceği itiraz.
- · "İmarı geliyor": plan değişikliği söylentiyle değil, askı ilanıyla olur. Belgesi yoksa masaldır.
- · "Kelepir": piyasanın altındaki fiyatın bir sebebi vardır; sebep tapuda ya da zemindedir. Önce sebebi bul.
- · "Yatırımlık": her toprak yatırımlık değildir; likiditesi, riski ve vadesi yazılı gösterilmeyen şey yatırım değil bahistir.
Terimi anladın, parseldeki karşılığını mı merak ediyorsun? Ada-parseli söyle, dosyaya birlikte bakalım.
Ara, konuşalım