Kaçak yapı (ruhsatsız yapı) nedir?

İmar barışı, 2018'de ruhsatsız yapıları kayıt altına alıp Yapı Kayıt Belgesi veren bir düzenlemeydi. Bu belge yapıyı kaydeder ama kalıcı yasallık kazandırmaz; kentsel dönüşüme ya da yeniden yapıma kadar geçerli, geçici bir statüdür.

Yapı ruhsatı inşaata başlama iznidir; iskan (yapı kullanma izni) ise biten yapının projeye uygun ve kullanılabilir olduğunu onaylayan bitiş belgesidir. Kısaca: ruhsat "yapabilirsin", iskan "kullanabilirsin" der.

"Hobi bahçesi" resmî bir tapu vasfı değildir; genelde büyük bir tarım arazisinin hisseli olarak küçük paylara bölünüp pazarlanmasıdır. Ev/kulübe hayaliyle alınırsa büyük ihtimalle hayal kırıklığı, tapu vasfıyla uyumlu tarımsal amaçla alınırsa değerlendirilebilir.

Tarım arazisini tarımsal amaçla kullanırsın (ekim, dikim, hayvancılık), tarımsal kira ile gelir üretebilir, uygun vasıf ve şebeke şartlarında güneş enerjisi santrali (GES) kurabilir ya da onaylı sınırlarda tarımsal yapı (depo, ahır, küçük bağ evi) yapabilirsin. Kalıcı müstakil konut için tarım dışı kullanım izni ve imar şarttır; izinsiz yapı kaçaktır.

Arazi almak serbesttir ama üzerinde karavan, kamp ya da glamping işletmek imara ve izne tabidir: tarım arazisine kalıcı tesis kural olarak yapılamaz; turizm/kamp işletmesi imar planı, ruhsat ve turizm tesisiyse Kültür ve Turizm Bakanlığı iznine bağlıdır. 'Karavan arazisi' diye satılan yer çoğu zaman imarsız tarla hissesidir; almadan vasfı ve izin durumunu doğrula.

Yaygın inanışın aksine 'tekerlekli olunca serbest' diye bir kural yok. Resmî görüşe göre konut olarak kullanılan, su-elektrik-kanalizasyona bağlanan ya da zemine sabitlenen tiny house ve konteyner 'yapı' sayılır ve ruhsat ister; imarsız tarlada bu ruhsat kural olarak çıkmaz. Ruhsatsız koyarsan mühürleme, para cezası ve yıkım gündeme gelir.