Yapı ruhsatı ile iskan (yapı kullanma izni) arasındaki fark nedir?

Sıralama şöyle işler: bir yapıyı dikmeden önce belediyeden yapı ruhsatı alınır. Belediye onaylı mimari ve statik projeye bakar, imar durumuna uyuyorsa "bu projeyi bu parselde inşa edebilirsin" der. İnşaat bittiğinde iş bitmez; belediye gelir, biten yapıyı ruhsatı ve projesiyle karşılaştırır. Uygunsa yapı kullanma izin belgesini, halk arasındaki adıyla iskanı verir. İskan, o binanın projeye uygun tamamlandığının ve kullanılabilir olduğunun resmî mührüdür. İskanı olmayan bir yapı kağıt üstünde "bitmiş" sayılmaz; elektrik, su, doğalgaz aboneliklerini kalıcı almak da genelde bu belgeye bağlıdır.

Toprak alırken bu ikisi seni şu noktada ilgilendirir: parselin üzerinde bir yapı varsa. Boş arsada iskan aranmaz, ama üstünde ev, depo ya da sanayi yapısı olan bir yeri alıyorsan yalnız tapuya değil, belediyedeki ruhsat ve iskan durumuna da bakılır. Satıcıdan yapı kullanma izin belgesini iste; yoksa neden olmadığını sor. Bir de şu karışıklığa dikkat: imar barışından çıkan yapı kayıt belgesi iskan değildir, onun yerine geçmez; sadece yapının o günkü mevcut hâlini kayda alır.

Sahada en çok karşılaştığım tuzak, "ruhsatı var, iskanı sonra çıkar" cümlesidir. Çoğu zaman çıkmaz; çünkü yapı projeye aykırı yapılmıştır, eksik kat, kaçak ilave ya da imara uymayan bir tarafı vardır. İskansız yapı hem satışta değer kaybeder hem sahibinin başına iş açar. Kağıdı görmeden, belediyeden teyit almadan üzerinde yapı olan bir yere para bağlama. Şunu da ekleyeyim: bu bir bilgilendirmedir, yatırım tavsiyesi değildir; güncel mevzuat ve senin parseline özel durum için belediyenin imar müdürlüğü, mali müşavir ve gerekirse taşınmaz hukukçusu esastır.