İskân (yapı kullanma izni) nedir?

Kat irtifakı, bina bitmeden arsa payı üzerinde kurulan "yapılacak daire" hakkıdır; kat mülkiyeti ise bina bitip iskânı (yapı kullanma izni) alınınca kurulan tam mülkiyettir. Biri söz, diğeri tamamlanmış haktır.

İmar barışı, 2018'de ruhsatsız yapıları kayıt altına alıp Yapı Kayıt Belgesi veren bir düzenlemeydi. Bu belge yapıyı kaydeder ama kalıcı yasallık kazandırmaz; kentsel dönüşüme ya da yeniden yapıma kadar geçerli, geçici bir statüdür.

Yapı ruhsatı inşaata başlama iznidir; iskan (yapı kullanma izni) ise biten yapının projeye uygun ve kullanılabilir olduğunu onaylayan bitiş belgesidir. Kısaca: ruhsat "yapabilirsin", iskan "kullanabilirsin" der.

Tarım arazisini tarımsal amaçla kullanırsın (ekim, dikim, hayvancılık), tarımsal kira ile gelir üretebilir, uygun vasıf ve şebeke şartlarında güneş enerjisi santrali (GES) kurabilir ya da onaylı sınırlarda tarımsal yapı (depo, ahır, küçük bağ evi) yapabilirsin. Kalıcı müstakil konut için tarım dışı kullanım izni ve imar şarttır; izinsiz yapı kaçaktır.

Yaygın inanışın aksine 'tekerlekli olunca serbest' diye bir kural yok. Resmî görüşe göre konut olarak kullanılan, su-elektrik-kanalizasyona bağlanan ya da zemine sabitlenen tiny house ve konteyner 'yapı' sayılır ve ruhsat ister; imarsız tarlada bu ruhsat kural olarak çıkmaz. Ruhsatsız koyarsan mühürleme, para cezası ve yıkım gündeme gelir.

Tapu tek başına yetmez. Boş tarlaya ev tipi elektrik ve su aboneliği verilmez; meşru yol tarımsal sulama aboneliğidir. Bunun için ÇKS kaydı, DSİ su belgesi ve Tarım Müdürlüğü yerinde tespiti gerekir. İzinsiz yapıya bağlantı ise kanunla yasaklandı.