Arsam doğal sit alanında: kesin korunacak, nitelikli, sürdürülebilir sınıfları ne demek, hangisinde yapı yapılır?

Doğal sit alanlarının statüsü eski 1., 2., 3. derece düzeninden çıkarılıp yetkisi Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı'na (Tabiat Varlıklarını Koruma Genel Müdürlüğü) bağlandıktan sonra üç sınıfa göre değerlendiriliyor. Kesin korunacak hassas alan; ulusal ve uluslararası ölçekte önemli tür, habitat ve ekosistem barındıran, bozulma riski yüksek, en katı korumaya alınan alandır. Nitelikli doğal koruma alanı; doğaya dayalı geleneksel yaşamın ve mevcut kaynak kullanımının koruma amacına uygun biçimde sürdürülebildiği alandır. Sürdürülebilir koruma ve kontrollü kullanım alanı ise, bu iki alanı etkileyen veya onlarla bütünlük gösteren, tampon niteliğindeki, düşük yoğunluklu faaliyet, turizm ve yerleşime izin verilebilen alandır.

Yapı açısından fark buradadır: kesin korunacak hassas alanda kural olarak bilimsel çalışmalar dışında kullanım ve yeni yapı söz konusu değildir, yapı yasağı esastır. Nitelikli doğal koruma alanında yeni yapılaşma çok sınırlıdır; öne çıkan, alandaki mevcut kaynağın koruma koşullarıyla kullanımıdır. Sadece sürdürülebilir koruma ve kontrollü kullanım alanında, alanın potansiyeline göre düşük yoğunluklu yerleşim ve yapılaşma planlanabilir. Burada bile serbestlik yoktur: ne yapılacağı ilke kararları ve alana özel koruma amaçlı imar planıyla belirlenir, plan yoksa büyük ölçüde bekleyiş vardır.

Bir de karıştırılan nokta var: doğal sit ile arkeolojik ve kentsel sit aynı şey değildir. Arkeolojik ve kentsel sitler 2863 sayılı Kanun kapsamında Kültür Varlıklarını Koruma Bölge Kurulları'nın yetkisindedir; ancak sınıflandırma her ikisi için aynı işlemez. Arkeolojik sitler 1., 2., 3. derece olarak derecelendirilir. Kentsel sitler ise 1/2/3 dereceye ayrılmaz; bunlar 'kentsel sit' olarak tanımlanır (ayrıca 'kentsel arkeolojik sit' ayrı bir sit türüdür). Özellikle 1. derece arkeolojik sitte yapılaşma neredeyse tümüyle kapalıdır. Yani 'arsam sit alanında' cümlesi tek başına bir şey söylemez; önce hangi sit türü (doğal mı, arkeolojik mi, kentsel mi), sonra hangi sınıf ya da derece olduğu tapu kaydından ve ilgili müdürlükten yazılı olarak öğrenilmelidir. Satıcının 'sürdürülebilir sittir, ev olur' sözü, resmî sınıf ve plan görülmeden bir bedele dönüştürülmemelidir.

Buradaki bilgi genel çerçevedir; her parselin sit türü, sınıfı, koruma amaçlı imar planı ve o alana özel ilke kararları farklıdır. Kesin durum için parselin bağlı olduğu Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği İl Müdürlüğü ile Tabiat Varlıklarını Koruma birimine, arkeolojik veya kentsel sitse ilgili Koruma Bölge Kurulu Müdürlüğü'ne başvurmak; hukuki sonuçlar için taşınmaz avukatına danışmak esastır. Bu içerik resmî değerleme, ekspertiz ya da yatırım tavsiyesi değildir.