Arazimin üzerinden yüksek gerilim hattı (ENH) veya elektrik direği geçiyor: tazminat alabilir miyim, değeri ne kadar düşer?

İki ayrı durum var, ikisini karıştırma. Birincisi: arazi zaten senin ve üstünden hat, direk (pilon) ya da yüksek gerilim geçiyor, ortada bir kamulaştırma kararı ya da ödenmiş bedel yok. İkincisi: almayı düşündüğün parselin üstünden hat geçiyor ve 'ne kadar değer kaybettirir' diye tartıyorsun. Saha dilinde ikisinin de cevabı nettir ama yolları farklıdır.

Hat zaten geçiyorsa ve sana hiçbir bedel ödenmediyse, bu hukukta 'kamulaştırmasız el atma' diye anılır. 2942 sayılı Kamulaştırma Kanunu'na göre kurum, bir hattı geçirirken taşınmaz üzerinde irtifak kurup malike bedel ödemek zorundadır; ödemeden geçirmişse malik hem bu irtifak bedelini hem de hattın taşınmazın tamamında yarattığı değer düşüklüğünü isteyebilir (Kanun'un irtifak ve bedel maddeleri, özellikle m.11'in son fıkrası değer kaybını esas alır). Anayasa Mahkemesi de kamulaştırma yapılmadan enerji nakil hattı geçirilmesini mülkiyet hakkının ihlali saymıştır. Yol şu: önce kurumla (TEİAŞ/TEDAŞ ya da bölgende UEDAŞ) uzlaşma/başvuru denenir, sonuç çıkmazsa bedel davası açılır. Bu tür davalarda dava öncesi zorunlu arabuluculuk gibi usul şartları güncel olarak değişebildiği için, süre ve prosedürü mutlaka bir taşınmaz avukatıyla teyit et; hak kaybetmemek için erken hareket etmek gerekir.

Alım öncesindeysen mantık tersinden işler: fiyatın neden ucuz olduğunu hat açıklıyordur. Elektrik Kuvvetli Akım Tesisleri Yönetmeliği hattın gerilim seviyesine göre bir güvenlik (yaklaşım) mesafesi tanımlar; hattın sağı solu ve altı bu mesafe kadar yapı yasağına girer. Yani üstünden yüksek gerilim geçen bir arsada inşaat alanın küçülür, bazen parsel fiilen yapılaşmaya kapanır, tarlaysa büyük makine ve sulama kısıtlanabilir. Değer kaybının oranı hattın gerilimine, parselin neresinden geçtiğine (tam ortası mı, köşesi mi) ve büyüklüğüne göre değişir; kesin oranı ancak bilirkişi/eksper ölçer, kulaktan dolma bir yüzdeye güvenme. Karar vermeden önce tapu ve imar müdürlüğünden parselin üstünde/yakınında ENH, irtifak şerhi ya da 'trafo/enerji tesisi' kaydı olup olmadığını yazılı sorgula; satıcının 'o hat rahatsız etmez' sözü belge değildir.

Kısacası: hat geçen araziden tazminat çoğu durumda alınabilir, hat geçen arsa ise alım öncesi ciddi değer kaybı ve yapı kısıtı taşır. Ama tazminatın miktarı, davanın usulü ve senin parselindeki tam yapı yasağı mesafesi olaya özeldir; bu bir yatırım ya da hukuki tavsiye değildir. Kesin durum için parselin bağlı olduğu belediye imar müdürlüğü, tapu müdürlüğü ve hattı işleten kurumdan (TEİAŞ/TEDAŞ/UEDAŞ) yazılı bilgi al, tazminat için bir taşınmaz avukatına, vergi/masraf yönü için mali müşavire danış.