Komşu benim arsama tecavüz etti, binası ya da duvarı sınırı aştı, ne yapabilirim?

Önce şunu netleştir: gözünle gördüğün taşma her zaman gerçek taşma değildir, gerçek taşma da her zaman gözle görülmez. İşin ilk adımı sınırı tahmin etmek değil, tapu kadastro müdürlüğüne aplikasyon (sınır tespiti) yaptırmaktır. Görevli, tapudaki koordinatlarla arazideki gerçek sınırı zemine taşır ve komşunun duvarı, çiti ya da binası senin parsele kaç santim girmiş, resmî tutanağa geçer. Bu tutanak olmadan açacağın hiçbir davanın ayağı yere basmaz; teknik ölçü, senin en güçlü delilindir.

İkinci ve en kritik nokta süredir. Türk Medeni Kanunu'nun 725. maddesi taşkın yapıyı düzenler ve burada senin lehine keskin bir kural vardır: taşmayı öğrendiğin tarihten başlayarak 15 gün içinde itiraz etmen gerekir. Bu süre bir zamanaşımı değil, hak düşürücü niteliktedir; yani kaçırırsan geri gelmez. Süresinde itiraz edersen, komşu iyiniyetli olsa bile taşan kısım için üzerine mülkiyet ya da irtifak geçirme hakkını kaybeder. Sessiz kalır, aylarca oralı olmazsan tam tersi olur: durum ve koşullar da uygunsa, taşkın yapıyı iyiniyetle yapan komşu uygun bir bedel ödeyerek taşan yerin mülkiyetini ya da bir geçiş hakkını üzerine alabilir. Yani senin susman, komşunun hakkına dönüşür. Bu yüzden itirazı sözle değil, tarihi belli olacak şekilde noterden ihtarname ile yap; ispat gününde 'ben söylemiştim' demek yetmez, kâğıt konuşur.

Hangi davayı açacağın somut duruma bağlıdır. Taşan yapının sökülüp kaldırılmasını istiyorsan bu bir el atmanın önlenmesi (müdahalenin men'i) ve gerekiyorsa kal (yıkım) talebidir; dayanağı TMK 683'tür, çünkü hiçbir malik parseline taşan yapıya katlanmak zorunda değildir. Ayrıca komşu senin yerini haksız kullandığı süre boyunca bir işgal tazminatı, yani ecrimisil de talep edebilirsin. Ama şunu da dürüstçe bilmelisin: mahkeme her zaman yıkıma hükmetmez. Taşma az, komşu iyiniyetli ve yıkımın vereceği zarar çok büyükse, hâkim yıkım yerine bedel karşılığı bir çözüme yönelebilir. Sonucu belirleyen üç şey vardır: taşmanın büyüklüğü, komşunun iyiniyetli olup olmadığı ve senin ne kadar hızlı itiraz ettiğin.

Arsa alırken bu kavga hiç başlamadan bitebilir: parseli almadan önce aplikasyon yaptırıp sınırı zemine taşıtmak, komşu duvarının nerede olduğunu tapuyla karşılaştırmak, on yıllık husumetin önüne geçer. Zaten oturduğun yerde sorun çıktıysa, aceleyle beton kırmak yerine önce ölçüyü ve süreyi koru. Unutma, bu sayfa genel bilgi verir, senin dosyana özel karar vermez; taşmanın santimini kadastro müdürlüğü, davanın türü ve süresini bir taşınmaz avukatı, tapudaki durumu tapu müdürlüğü söyler. Somut adımı bu kurumlara ve uzmana danışmadan atma; burada yazılanlar yatırım ya da hukuk tavsiyesi değildir.