Tarlaya güneş enerjisi santrali (GES) kurulur mu, GES için tarlamı kiralamak mantıklı mı?

Kapına gelip "tarlana güneş paneli kuralım, sana yıllık kira ödeyelim" diyorlarsa önce şunu bil: çatıya değil de araziye kurulacak lisanssız GES, iki ayrı kapıdan geçmeden bir metrekare panel dizemez. Birinci kapı tarım tarafıdır. 5403 sayılı Toprak Koruma ve Arazi Kullanımı Kanunu gereği bu iş için İl ya da İlçe Tarım ve Orman Müdürlüğü'nden, arazinin mutlak, özel ürün, dikili veya sulu tarım arazisi olmadığını, yani kuru marjinal tarım arazisi olduğunu gösteren bir belge istenir. Mühendisler araziye keşfe gelir. Toprağın verimliyse, suluysa, üstünde dikili ürün varsa bu talep kurul gündemine bile alınmaz. Yani şehrin verimli ovasındaki bir tarla için gelen bu teklifin çoğu zaman zemini baştan yoktur.

İkinci kapı elektrik tarafıdır. Arazi vasfı uygun çıksa bile santralin şebekeye bağlanması gerekir. Bursa, Uludağ Elektrik Dağıtım A.Ş. (UEDAŞ) bölgesindedir; başvuru ona yapılır. Elektrik Piyasasında Lisanssız Elektrik Üretim Yönetmeliği (Resmî Gazete, 12 Mayıs 2019) çerçevesinde teknik değerlendirme yapılır ve uygunsa bağlantı anlaşmasına çağrı mektubu düzenlenir. Buradaki asıl sınır trafo ve hat kapasitesidir: o bölgedeki kapasite dolmuşsa, arazin dünyanın en uygun arazisi olsa da bağlantı çıkmaz. Bu yüzden "marjinal belgesi tamam" demek "iş bitti" demek değildir; iki iznin ikisinin de eş zamanlı çıkması gerekir.

Kiralamanın mantıklı olup olmadığı ise tamamen sözleşmenin nasıl yazıldığına bakar. Gelen kira rakamı cazip görünebilir, ama tuzak burada başlar: firmalar çoğu zaman "izinleri biz alırız" diyip önce uzun süreli bir sözleşme imzalatır, izin çıkmazsa arazin yıllarca bağlanır kalır. Onun için sözleşmeye şunları mutlaka yazdır: her iki izin (tarım yazısı ve bağlantı) belirli bir sürede alınamazsa sözleşme kendiliğinden feshedilir (cayma şartı); kira ödemesi enerji üretimine değil takvime bağlanır; sürenin sonunda arazi eski tarımsal vasfına getirilerek teslim edilir; kurulum, bakım ve arıza sorumluluğu firmadadır. Uzun vadeli intifa veya üst hakkı tapuya şerh olarak işlenebileceği için, imza öncesi tapu kaydını da yazılı görmek şarttır.

Kısacası tarlaya GES bazı arazilerde gerçek bir gelir kapısı, bazılarında ise hiç açılmayacak bir hayaldir; farkı belirleyen senin arazinin vasfı ve bölgenin trafo kapasitesidir. Kesin durum için arazinin bağlı olduğu İl/İlçe Tarım ve Orman Müdürlüğü'ne ve UEDAŞ'a resmî başvuruyla sorulmalı; sözleşmeyi imzalamadan önce bir taşınmaz avukatına ve vergi tarafı için mali müşavire danışmak esastır. Bu sayfa genel bilgilendirmedir, yatırım veya hukuki tavsiye değildir.