İcradan aldığım arsanın üzerindeki ipotek, haciz ve şerhler ne olur; hangi riskler bana kalır?

Şerhin ne olduğu öğrenilmeden alınmaz. Şerh; haciz, ihtiyati tedbir, satış vaadi gibi bir uyarı notudur: kimisi çözülür, kimisi tapunu yıllarca kilitler. Önce hikâyeyi dinle, sonra karar ver.

Alınır ama sadece ne aldığını bilerek: intifa hakkı varken sen kuru mülkiyeti alırsın, kullanma ve gelir hakkı hak sahibinde kalır. O hak sürdükçe arsada inşaat, kira ve fiilî kullanım senin elinde olmaz.

Yol, baraj, enerji hattı gibi projeler için kamulaştırılabilecek bir arsayı, bunu bilmeden alma. İmar planındaki kullanım kararlarını ve varsa şerhleri sorgula; kamu projesi hattındaki parsel değerini kaybedebilir.

Dördü şart: güncel tapu kaydı (vasıf, hisse, şerh), yazılı imar durumu, çap/plan örneği (sınır ve yol cephesi) ve satıcının malik/vekâlet teyidi. Bu dördü tamam değilse pazarlık başlamaz.

İpotekli arsanızı satmanız mümkündür; ipotek arsanın üzerinde kalır ve tapuyla birlikte alıcıya geçer, bunun için ipotek alacaklısının izni gerekmez ama tapu müdürlüğü durumu alacaklıya bildirir. Haciz farklıdır: haciz şerhli arsayı devredebilseniz de arsa hacizli olarak geçer, alacaklı icradan sattırma hakkını korur ve alıcı çıkmaz. İki durumda da güvenli yol, borcu satış anında kapatıp şerhi kaldırmak ya da alıcıyla kalan borcu açıkça yazılı olarak anlaşmaktır.

Evet, olabilirsin. Sattığın arsada üçüncü kişi üstün hak çıkarsa (zapt) ya da gizli bir kusur varsa satıcı sorumlu olur. 'Görüldüğü gibi satıldı' kaydı seni korur, ama bir kusuru veya hakkı bilerek gizlemişsen bu kayıt geçersiz sayılır. En sağlam korunma: her şeyi baştan yazılı ve açık koymak.

İsimden çok cevaba bak. Şunları sor: kaç hissedar var, vekaletle mi satıyorsun, burayı kimden aldın, imar ve tapu vasfı ne, haciz/şerh/borç var mı, neden satıyorsun, fiyat neye göre. Kaçamak ya da 'sonra hallederiz' cevabı kırmızı bayraktır.

Doğrudan arsa satışında tapu müdürlüğünde ayrı damga vergisi ödenmez; asıl masraf tapu harcıdır (genelde satış değerinin %4'ü, %2 alıcı %2 satıcı). Damga vergisi yalnız noterde satış vaadi sözleşmesi gibi ayrı belgelerde gündeme gelir.

Tek bir doğru cevabı yok; amacına, ne kadar vadeye baktığına ve ne zaman nakde ihtiyacın olacağına göre değişir. Altın çok likittir (istediğin an, gramına kadar bölerek satarsın) ve saklaması kolaydır ama getirisi de dalgalıdır. Arsa illikittir (satması aylar sürebilir, bölemezsin) ve imar, hisse gibi kendine has riskleri vardır; buna karşılık fiziki bir varlıktır.

Satabilirsiniz, ancak devir için önce taviz bedeli ödenmelidir. İcareteyn/mukataalı vakıf şerhli taşınmazda 5737 sayılı Vakıflar Kanunu m.18 gereği, işlem tarihindeki emlak vergisi değerinin %10'u taviz bedeli olarak Vakıflar Genel Müdürlüğü'ne ödenmeden tapuda satış tescil edilmez. Ödemenin nasıl yapılacağı ise aynı Kanunun 19. maddesinde düzenlenir.

Evet, 1 Temmuz 2023'ten beri taşınmaz satışı noterde de yapılabiliyor. Noter, TAKBİS üzerinden tapu kaydını ve takyidatı sorgulayıp sözleşmeyi sisteme işler, mülkiyeti geçiren tescili yine tapu müdürlüğü tamamlar. Ama noter parselin imarını, zeminini veya gerçek değerini onaylamaz; o kontrolleri imzadan önce sen yaptırırsın.

Tek doğru cevap yok; iki varlığın doğası çok farklıdır. Döviz çok likittir, kolay saklanır ve küçük tutarlarla alınır ama getirisi tamamen kurun oynaklığına bağlıdır ve enflasyon karşısındaki reel getirisi belirsizdir. Arsa ise geç paraya çevrilir (illikit), büyük ve bölünmesi zor bir tutardır, imar ve hisse riski taşır ve yerel bilgi ister. Hangisinin sizin için uygun olduğu; ne zaman paraya ihtiyaç duyacağınıza, riske ve bölgeyi ne kadar tanıdığınıza göre değişir.